Cùng một tờ biểu mẫu giám sát nhiệt độ, QC là người cầm bút ghi lúc 9 giờ sáng ở công đoạn xếp khuôn. QA là người tuần sau lật lại tờ đó, thấy có hai ô bỏ trống, rồi đi hỏi vì sao. Cách phân biệt nhanh nhất mà tôi hay nói với người mới là vậy.
Ở nhiều nhà máy thủy sản, hai chữ này bị dùng lẫn. Tin tuyển dụng ghi “QA/QC” chung một dòng. Có nơi phòng chỉ tên là phòng QC nhưng làm cả việc QA. Nên bạn đọc tiếp phần dưới như một khung để hỏi lại nhà tuyển dụng, chứ đừng coi là ranh giới cứng ở mọi nơi.
1 – Chỗ đứng hằng ngày
QC (quality control) đứng trên chuyền. Mặc bảo hộ cả ca, đi qua từng công đoạn: tiếp nhận nguyên liệu, sơ chế, phân cỡ, xếp khuôn, cấp đông, bao gói. Đo nhiệt độ, kiểm tra tạp chất, xem tay nghề công nhân, nhắc vệ sinh, ghi biểu mẫu. Có gì sai thì xử lý tại chỗ và báo trưởng ca.
QA (quality assurance) phần lớn thời gian ở văn phòng hoặc đi kiểm tra theo kế hoạch. Họ viết và sửa quy trình, cập nhật kế hoạch HACCP, các chương trình GMP, SSOP. Họ xem lại hồ sơ của QC, tổ chức đào tạo, làm việc với khách hàng và đơn vị đánh giá. Khi có khiếu nại từ khách, QA là người truy xuất lô hàng và viết báo cáo.
Nói gọn: QC kiểm sản phẩm và quá trình ngay lúc nó diễn ra. QA lo cho cả hệ thống để lần sau không sai nữa.
Hai việc này chỉ là một mảnh nhỏ. Nếu bạn còn đang phân vân giữa các vị trí ngành thủy sản nói chung, từ kỹ thuật ao nuôi, trại giống tới thu mua và sản xuất, thì nên xem cả chuỗi công việc trước rồi mới quay lại so QA với QC. Có bạn đọc xong mới nhận ra mình hợp việc ngoài ao hơn là trong xưởng, và như vậy cũng tốt.
Một ví dụ cho dễ hình dung. Lô tôm bị khách báo có mảnh vỏ sót. QC hôm đó phải kể lại ca làm, công đoạn lột vỏ có mấy người, ai kiểm lại. QA thì lấy hồ sơ lô, xem tần suất kiểm có đúng kế hoạch không, rồi quyết định có cần thêm một bước soi đèn trước khi xếp khuôn hay không.
2 – Đặt cạnh nhau cho dễ nhìn
| Điểm so sánh | QC nhà máy thủy sản | QA nhà máy thủy sản |
|---|---|---|
| Nơi làm chính | Trên chuyền, kho lạnh, khu tiếp nhận | Văn phòng chất lượng, đi kiểm tra theo kế hoạch |
| Giờ làm | Theo ca sản xuất, có ca đêm, tăng ca mùa hàng | Thường giờ hành chính, dồn việc trước đợt đánh giá |
| Giấy tờ | Ghi biểu mẫu giám sát từng công đoạn | Soạn quy trình, thẩm tra hồ sơ, lưu trữ |
| Người làm việc cùng | Công nhân, tổ trưởng, quản đốc | Trưởng phòng, khách hàng, đơn vị đánh giá |
| Khi có sự cố | Cô lập hàng, sửa tại chỗ, báo ngay | Tìm nguyên nhân gốc, sửa quy trình, đào tạo lại |
| Ngoại ngữ | Ít cần, đọc được thuật ngữ là đủ | Hay cần tiếng Anh để đọc yêu cầu khách, tiếp đoàn đánh giá |
Bảng trên là ở nhà máy cỡ vừa trở lên, nơi hai bộ phận tách rõ. Ở xưởng nhỏ, một người có thể sáng đứng chuyền, chiều ngồi sửa hồ sơ. Lúc đó chức danh chỉ còn là chữ trên hợp đồng.
3 – Người mới nên vào cửa nào
Phần lớn người mới ra trường vào làm QC trước. Lý do đơn giản. Muốn viết quy trình cho một công đoạn thì phải từng đứng ở công đoạn đó, biết công nhân thao tác ra sao, chỗ nào hay sót. QA mà chưa đứng chuyền thì viết ra quy trình đẹp trên giấy nhưng ngoài xưởng không ai làm theo được.
Tôi đã thấy vài bạn được nhận thẳng vào QA vì giỏi tiếng Anh, nhà máy cần người dịch tài liệu khách hàng. Sau vài tháng các bạn ấy thường tự xin xuống chuyền một thời gian, vì bị hỏi mấy câu thực tế mà không trả lời được.
Vì vậy tôi nghĩ nên coi QC là bước nền. Từ QC, đường lên trưởng ca QC, rồi chuyển sang QA, hoặc sang quản lý sản xuất, đều mở. Đi ngược lại thì khó hơn.
Về thu nhập, mỗi nhà máy trả một kiểu. QC có phụ cấp ca, phụ cấp phòng lạnh, tăng ca nên tháng mùa hàng có thể khá. QA ổn định hơn, tăng theo kinh nghiệm và khả năng ngoại ngữ. Không có quy luật chung cho mọi nơi, bạn nên hỏi rõ trong buổi phỏng vấn.
4 – Chỗ hai bên hay va nhau
Chuyện này ít ai nói, nhưng ai ở nhà máy lâu đều biết. QC thấy QA ngồi văn phòng, viết quy trình mà không hiểu chuyền khổ ra sao. QA thấy QC ghi hồ sơ cho có, điền trước số liệu, bỏ trống ô. Cả hai đều có lúc đúng.
Tôi từng làm cả hai phía, nên rút ra một thói quen. Khi làm QA, mỗi lần sửa biểu mẫu thì xuống chuyền đứng thử nửa ca với QC, xem người ta ghi có kịp không. Khi làm QC, gặp quy trình vô lý thì ghi lại cụ thể chỗ nào vướng, gửi lên, chứ không tự ý làm khác. Hai bên nói chuyện bằng hồ sơ thì đỡ cãi nhau bằng miệng.
Đợt đánh giá của khách hàng hay của cơ quan kiểm tra là lúc hai bộ phận cần nhau nhất. QA chuẩn bị hồ sơ, QC là người được đoàn đánh giá hỏi trực tiếp ngoài xưởng. Một câu trả lời lúng túng của QC trên chuyền có thể thành một điểm không phù hợp trong biên bản.
Nên dù bạn chọn bên nào, hãy học cách nhìn công việc của bên kia. Đó là thứ làm bạn khác người cùng chức danh.