Lần đầu tôi ngồi phía bên kia bàn phỏng vấn QC là trong một phòng họp nhỏ sát khu thay đồ. Mùi chlorine từ bể nhúng ủng bay vào tận cửa. Ứng viên ngồi đối diện cầm tập hồ sơ, tay hơi run, và câu đầu tiên tổ trưởng QC hỏi không phải “em học trường nào” mà là “em có ngại đứng tám tiếng trong phòng 10 độ không”.
Từ đó tới giờ tôi ngồi khá nhiều buổi như vậy, có lúc hỏi, có lúc chỉ ghi chép. Dưới đây là những gì tôi thấy lặp lại, ghi theo kiểu sổ tay để bạn mang theo trước hôm đi phỏng vấn.
1 – Ai ngồi bàn và họ muốn nghe gì
Ở nhà máy chế biến thủy sản cỡ vừa, buổi phỏng vấn QC thường có hai, ba người. Một người bên nhân sự lo giấy tờ, lương, chỗ ở. Một trưởng hoặc phó phòng QC hỏi chuyên môn. Có nơi gọi thêm quản đốc phân xưởng ngồi cùng, vì QC sau này sẽ đứng chung chuyền với họ mỗi ngày.
Người bên QC không mong bạn thuộc cả bộ hồ sơ HACCP. Họ muốn biết ba thứ. Bạn có hiểu vì sao phải đo nhiệt độ, chứ không chỉ biết đo. Bạn có dám báo khi thấy sai, kể cả khi người sai là tổ trưởng lâu năm. Và bạn có trụ được với ca kíp, lạnh, ướt, mùi tanh hay không.
Quản đốc thì để ý cách bạn nói chuyện. QC mà nói cứng quá, chuyền sẽ ghét. Mềm quá thì chuyền lờ. Họ nghe giọng bạn nhiều hơn nghe nội dung.
2 – Những câu hỏi chuyên môn hay gặp
Phần này tôi gom theo đúng thứ tự hay được hỏi. Không phải nơi nào cũng giống, nhưng khung chung khá gần nhau giữa các nhà máy tôm, cá tra, mực.
“Em hiểu CCP là gì, kể một CCP ở công đoạn em biết”
Đừng đọc định nghĩa. Người hỏi đã nghe định nghĩa cả trăm lần. Hãy chọn một công đoạn cụ thể rồi nói giới hạn, cách giám sát, ai ghi biểu mẫu. Ví dụ công đoạn tiếp nhận nguyên liệu: kiểm tra giấy cam kết của vùng nuôi, lấy mẫu kiểm kháng sinh, đo nhiệt độ thân tôm. Nếu bạn từng thực tập ở đâu đó thì nói thật mình đã đứng ở công đoạn nào. Câu trả lời ngắn, có chi tiết, ăn điểm hơn câu trả lời dài mà chung chung.
“Nhiệt độ bán thành phẩm vượt giới hạn thì em làm gì”
Câu này kiểm tra phản xạ. Người hỏi muốn nghe đủ bốn bước: dừng hoặc cô lập lô hàng, báo trưởng ca QC, ghi vào biểu mẫu hành động sửa chữa, rồi tìm nguyên nhân (đá thiếu, chuyền dồn, máy cấp đông chậm). Nhiều bạn chỉ nói “em báo cấp trên”. Thiếu phần ghi chép là bị trừ điểm, vì ở nhà máy cái gì không ghi coi như không làm.
“Em biết những chất cấm nào trong tôm, cá”
Bạn nên kể được vài nhóm hay bị cảnh báo như chloramphenicol, nhóm nitrofuran, và chuyện tạp chất bơm vào tôm. Không cần thuộc ngưỡng. Nói rõ là việc kiểm do phòng lab hoặc đơn vị kiểm nghiệm bên ngoài làm, còn QC hiện trường lo lấy mẫu đúng cách, niêm phong, ghi mã lô. Hiểu ranh giới việc của mình cũng là một điểm cộng.
“Em đã nghe về BRC, IFS hay ASC chưa”
Câu này thường hỏi ở nhà máy làm hàng đi châu Âu. Biết tên và biết đó là tiêu chuẩn khách hàng yêu cầu đánh giá là đủ cho vị trí mới. Đừng nhận đã làm nếu chưa làm. Người hỏi chỉ cần hỏi thêm một câu là lộ.
Câu hỏi chuyên môn ở các vị trí QC khác nhau tùy nơi, nhưng nếu bạn muốn xem trước công việc hằng ngày của các vị trí khi làm ngành thủy sản thì nên đọc qua trước khi đi, để lúc trả lời không bị lạc sang vai trò của người khác.
Một đoạn tôi ghi lại từ buổi phỏng vấn hồi đầu năm. Người hỏi: “Giả sử em thấy công nhân đeo găng rách mà vẫn xếp khuôn, em làm gì?” Ứng viên: “Em nhắc chị đó thay găng ngay, cho các khuôn chị vừa xếp ra riêng để tổ trưởng xem lại, rồi ghi vào sổ vệ sinh cá nhân của ca. Nếu chị không chịu thay thì em báo trưởng ca QC chứ không cãi tại chuyền.” Câu trả lời này không có thuật ngữ nào, nhưng người hỏi gật đầu ngay.
3 – Câu hỏi về ca kíp, sức khỏe và chỗ ở
Phần này nhiều bạn xem nhẹ, nghĩ là hỏi cho có. Thật ra đây là chỗ nhà máy loại người nhiều nhất. QC thủy sản thường đi ca, có mùa hàng phải tăng ca tới khuya, có nơi xoay ca đêm theo tuần.
Họ sẽ hỏi bạn ở đâu, đi lại bằng gì, nhà có xa không. Hỏi bạn có bệnh về xương khớp, dị ứng hải sản hay viêm da không. Đừng giấu. Người dị ứng tôm mà vào chuyền tôm thì chính bạn khổ trước.
Nếu được hỏi “em có làm ca đêm được không”, hãy trả lời cụ thể. “Được, em ở trọ cách nhà máy mười phút, em từng làm ca đêm lúc thực tập” nghe thuyết phục hơn “dạ được ạ”.
Ở nhà máy, người ta tin cái bạn từng làm hơn cái bạn hứa sẽ làm.
4 – Mấy lỗi tôi thấy ứng viên hay mắc
Thứ nhất là học thuộc. Nhiều bạn trả lời như đọc giáo trình, tới câu tình huống thì đứng hình. Thứ hai là nói quá. Ghi trong CV “thành thạo HACCP” nhưng không kể được một biểu mẫu giám sát nào. Thứ ba là không hỏi lại gì. Cuối buổi người ta hỏi “em có thắc mắc gì không”, bạn nên hỏi về ca làm, về tổ QC có bao nhiêu người, về công đoạn mình sẽ đứng đầu tiên. Hỏi vậy cho thấy bạn đã hình dung mình đi làm thật.
Còn một lỗi nhỏ mà tôi gặp hoài. Đi phỏng vấn nhà máy mà mặc váy, mang giày cao gót, móng tay sơn dài. Có nơi dắt ứng viên đi một vòng xưởng sau buổi nói chuyện, phải thay bảo hộ, tháo trang sức. Mặc gọn, móng cắt ngắn, tóc buộc. Người QC nhìn cái đó trước khi nghe bạn nói.
Trước hôm phỏng vấn, tôi hay khuyên các bạn tự kể to lên một lần quy trình của một công đoạn bất kỳ, từ lúc nguyên liệu vào tới lúc ra khỏi công đoạn đó. Kể được mạch lạc trong hai phút là bạn đã đứng trên khá nhiều người cùng đợt.